Niet zo mensgericht ontwerpen

De laatste tijd zie ik te veel concepten die onze menselijke tekortkomingen op een discutabele manier uitbuiten. Diensten die leunen op schuldgevoel, schaarste, gemakzucht en andere menselijke onvolkomenheden. Een taxidienst die duurder wordt als de accu van je telefoon bijna leeg is, hotelprijzen die de lucht in schieten als je de website vaker bezoekt, verzekeringen die premies bepalen met mogelijk discriminerende algoritmes die niemand echt begrijpt, een dienst waarbij iemand voor minder dan het minimumloon een vergeten pak melk naar je toe fietst. Is dat bewust ontworpen, of is het onbewust ontstaan? Als ik deze voorbeelden zie, denk ik: "Als (toekomstige) ontwerpers kunnen wij dit toch beter?"

Mensgericht ontwerpen begrijpen

Mensgericht ontwerpen. Het klinkt zo vanzelfsprekend. Natuurlijk maak je iets voor een mens. Maar wat betekent dat eigenlijk precies? Als je naar mensen kijkt vanuit het cognitieve vakgebied, kun je concluderen dat wij als mensheid onze valkuilen hebben. We zijn impulsief, beïnvloedbaar, voorspelbaar en lui, zwaar nadenken kost moeite en we zijn geprogrammeerd om dat denken zo veel mogelijk te vermijden. De vraag is dus: hoe ontwerp je daarvoor?

Ontwerp goed, begin met praten met mensen

Bij CMD LWD staat ontwerpen voor mensen centraal. Zelf omschrijf ik ontwerpen als een iteratief proces waarin je zoekt naar wat werkt. Een balans tussen inzoomen en uitzoomen, kaderen en dan een stap terug doen en reflecteren op wat je ontwerpt. In de praktijk betekent dat: snel iets maken. Iets de wereld in sturen en regelmatig op je bek gaan, omdat je merkt dat je niet de impact maakt die je wilde maken. En echt, maar dan ook echt begrijpen voor wie je iets maakt. Want wij, studenten én docenten, maken veel bij CMD. Websites, campagnes, merken, muziek, films, games en nog veel meer. Als je zulke interventies ontwerpt, zie je hoe snel je impact kunt hebben op het dagelijks leven van elk mens. Hebben we dit zelf bedacht? Nee. We staan op de schouders van de ontwerpers vóór ons. Deze filosofie staat ook bekend als human-centered design, mensgericht ontwerpen. Daar draait het bij ons om.

Naast onze tekortkomingen zijn wij als mensheid ook creatief, vindingrijk, grappig, gek, sociaal en, zeker bij CMD, echte nerds.

Ontwerpen met een doel

Als nieuwe generatie ontwerpers is het dus aan ons om bewust na te denken over de impact en waarde van de alledaagse dingen die wij voor mensen mogen ontwerpen.

Goede voorbeelden hiervan zijn mensen die durven te ontwerpen met duidelijke beperkingen. Want waar beperkingen zijn, bloeit onze vindingrijkheid en volharding. Er zijn ondernemers als Stefan Wobben die zeggen: "Ik wil een schoen maken die 100% vegan, eerlijk, biologisch afbreekbaar en plasticvrij is." Dan is het doorzetten, volhouden en vooral prototypes maken die bewijzen dat het kan.

Andere voorbeelden zijn een verpakkingsvrije supermarkt of een auto die echt alleen op zonne-energie rijdt.

Toepassingen in de praktijk

CMD LWD-alumnus Douwe Schilstra laat ook zien hoe mensgericht ontwerpen in de praktijk werkt. Zijn afstudeerwerk richt zich op mensen met een lage geletterdheid. Zonder met deze doelgroep te praten, was hij waarschijnlijk nooit tot een werkend prototype gekomen. → Lees hier Douwes verhaal

Want mensgericht ontwerpen betekent ook durven om een product met een sterke mening te presenteren. Die stem of mening vinden is een belangrijk onderdeel van onze opleiding: je moet altijd durven vragen waarom iemand, doelgroep of opdrachtgever, doet wat hij doet. En is dat goed, of kan het beter? Alles wat je maar kunt bedenken kan nu worden ontworpen, maar moet dat ook?

Het probleem met de huidige ontwerppraktijk

Er zijn te veel dingen in deze wereld waar te weinig of niet over is nagedacht. Of juist: waar goed over is nagedacht om de nadelige effecten te verbergen zodat er geld mee verdiend kan worden. Daarom stellen wij onze studenten de vraag: wil je hier als ontwerper aan meedoen?

Het dilemma van de doelgroep

Een doelgroep geeft richting en focus. Helaas zien we in de praktijk vaak dat een doelgroep wordt teruggebracht tot een persona. Een set demografische gegevens, vol aannames. Weinig meer dan een matig excuus om niet echt te luisteren naar wat menselijk gedrag is, waar je waarde biedt. Als je een persoon verzint om het concept te valideren, zou er echt een alarmbel moeten afgaan. Ga alsjeblieft met echte mensen praten en ontwerp voor ons, met al onze tekortkomingen.