Het ontwerpen van muziek-gebaseerde communicatie-interventies voor mensen met meervoudige beperkingen

Iedereen heeft sociaal contact nodig. Mensen met een ernstige verstandelijke, motorische en zintuiglijke beperking kunnen vaak niet communiceren met spraak, gebaren of symbolen, maar de wens om contact te maken is er wel. Samen muziek maken met een muziektherapeut is een van de weinige manieren om erin te komen. De meeste instrumenten zijn er alleen niet voor gemaakt, en iedere persoon is anders. Dat vraagt om maatwerk.

Dit onderzoek stelde één vraag: hoe ontwerp je een muziekinstrument dat de affectieve communicatie versterkt tussen een muziektherapeut en iemand met een ernstige meervoudige beperking?

Hoe

Ik gebruikte het Design Research Framework (Kuipers et al., 2017) en een research-through-design-aanpak. Observaties (fly on the wall, een dag uit het leven) en gesprekken met families en zorgverleners voedden de prototypes. Elk prototype testte een ontwerpprincipe en werd uitgeprobeerd tijdens muziektherapiesessies, volgens een vast testprotocol. Met de Wizard of Oz-methode simuleerde ik hoe een prototype zou werken in plaats van het helemaal te bouwen. Zo bleven prototypes goedkoop, snel aan te passen en makkelijk af te stemmen op de persoon.

Vier prototypes

• Een tactiele muziekdoos. Een kubus met ruwe en gladde zijden, waarbij het aanraken van een geribbeld oppervlak een drumgeluid afspeelde.
• Een kleipiano. Zachte kleitoetsen aangesloten op een Makey Makey, zodat kleine bewegingen bekende pianogeluiden konden afspelen.
• Een aangepaste iPad. Een stevige hoes, een microvezeldoek erop en acht pads in Keezy, gevuld met geluiden die tijdens sessies waren opgenomen, zoals stemmen en persoonlijke liedjes.
• AUMI. Bewegingsherkenning die kleine vingerbewegingen omzet in pianonoten, zodat de therapeut mee kan spelen.

Ontwerpprincipes

1. Tactiele feedback telt. Een tastbaar object dat je kunt voelen is een belangrijk onderdeel van het ontwerp voor deze groep.
2. Gebruik herkenbare geluiden die passen bij de wereld van de persoon. Bekende stemmen en liedjes kregen de duidelijkste reacties.
3. Maak het makkelijk aan te passen en in te stellen. Prototypes moeten snel kunnen veranderen, per persoon, door de mensen om hen heen.
4. Betrek de persoon vroeg, zodat er tijd is om te wennen aan de vorm en de interactie.

Wat het opleverde

De aangepaste iPad werkte het best. Herkenbare geluiden in combinatie met tactiele feedback activeerden mensen en zorgden voor kleine momenten van echte interactie met de therapeut: dansen, klappen, lachen, geluiden teruggeven. De structuur van elke sessie telde net zo zwaar als het instrument. Een vast ritueel van begroeten, inchecken en samen spelen maakte elke interactie tot een gedeelde. En het bleef goedkoop: een iPad en een gratis app.

COVID-19 stopte de sessies halverwege, waardoor de latere prototypes nooit de iteraties kregen die ze verdienden.

Met deze principes is het mogelijk om instrumenten, speelgoed en andere interactieve hulpmiddelen op maat te maken voor mensen met ernstige meervoudige beperkingen. Het vraagt geduld, diepgang en toewijding van de ontwerper.